Ahilik Nedir? Ahilik Teşkilatı Özellikleri ve Faydaları?

ANAHTAR BİLGİLER │ A^- | A⁺   02.01.2021 16.34

Ahilik Nedir? Ahilik Teşkilatı Özellikleri ve Faydaları?

Ahilik Nedir?

Ahilik, Ahi Evran Hazretleri tarafından Hacı Bektaş-ı Veli’nin tavsiyesiyle kurulan esnaf dayanışma teşkilatıdır. Horasan Kökenli olup Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde Anadolu’da yaşayan Türkmen halkın sanat, ticaret, ekonomi gibi çeşitli meslek alanlarında yetişmelerini ve gelişmelerini sağlayan, onları hem ekonomik hem de ahlaki yönden yetiştiren, çalışma yaşamını iyi insan meziyetlerini esas alarak düzenleyen bir kuruluştur. Ahiliğin kendi kurulları vardır. Günümüzün esnaf odalarına benzer bir işlevi olan Ahilik iyi ahlakın, doğruluğun, kardeşliğin, yardımseverliğin kısacası bütün güzel özelliklerin birleştiği bir düzendir. Ahiliğin kurucusu Ahi Evran’a Ahi Baba da denir.

Ahi sözcüğünün kökeni hususunda esas olarak iki görüş bulunmaktadır. Bu görüşlerden ilki sözcüğün Arapça kökenli olduğudur. Buna göre Ahi sözcüğünün anlamı “kardeşim”dir. Bu görüşü savunanların temel dayanağı, Ahiliğin, ilk olarak Araplarda ortaya çıkan Fütüvvet Teşkilatı temelinde oluştuğudur. Dolayısıyla sözcüğün kökeninin Arapça olması gerektiğidir. İkinci görüşe göre ise; Ahi sözcüğü Türkçe “akı” sözcüğünün zamanla değişimi sonucu oluşmuştur. Bu görüşün dayandığı temel nokta ise eski Türkçe metinlerdir. Bu metinlerde “akı” sözcüğü cömert, eli açık anlamlarında kullanılmıştır.

Ahilik Teşkilatı Özellikleri ve Faydaları
Ahilik bazı insanlar tarafından Osmanlı Devletine zarar vermiş bir kuruluş ve oluşum olarak varsayılsa da aslında Ahilik Teşkilatı’nın Osmanlı Devleti’ne yararı oldukça fazladır.

Ahi Teşkilatı 13. yüzyılda kurularak Osmanlı Devleti’nin kalkınmasına ve süregelirliğine büyük ölçüde katkı sağlamıştır. Bunun sebepleri genel olarak doğru yönetim biçimi, doğru üye seçimi, doğru ceza verimi, doğru denetim ve doğru eğitim başta gelmek üzere sıralanabilir. Bazı insanların düşünceleri karşı yönde olsa da teşkilat kesinlikle Osmanlı Devleti’ne yararlı olmuştur.

Ahilik Teşkilatında Hiyerarşi Nasıldır?
Ahilik teşkilatı sayesinde bir çok araştırmacı ve devlet adamı yetişmiştir. Bu devlet adamları ve araştırmacıların belli bir manevi güce ve bilgi düzeyine sahip oldukları zaman ülkeden başka ülkelere göç ettikleri ve ülkeyi terk ettikleri iddia edilmektedir. Bu iddia birçok sebepten ötürü yanlış ve anlamsızdır. Bu sebeplerden ilki teşkilattaki kast sistemidir. Teşkilatta gücü yerinde insanlardan oluşan 4 farklı kast bulunmaktaydı ve bu kast düzeylerinin adları yamak, çırak, kalfa ve üstad idi. İnsanlarının kast düzeyi atlaması yapması için çok çalışması ve genel olarak büyük bir suç işlememiş olması gerekmekteydi. Yani insanların hem yıllarını harcayarak rütbe atladıkları bu düzeni birden bırakması hem de aynı anda ülkelerine ihanet etmesini beklemek biraz mantık dışı olurdu. Ahilik teşkilatı ayrıca 3 farklı güçsüz sınıfı içermekte ve bu sınıflar da iş sırasında bir kaza geçirmiş ve benzeri sorunlar yaşamış insanlara bakmaktaydı. Yani bu insanların bu sistem sayesinde hayatları güvendeyken başka bir ülkeye ne yaşayacağını bilmeden gitmesini bekleyemeyiz.

Ahiler Askerlik Yapar Mıydı?
Teşkilatta her türden mesleğe sahip insan bulunmakla beraber teşkilatta en çok insan yetiştirilen mesleklerden biri askerliktir. Bazı insanlara ve kaynaklara göre ahilik teşkilatında bulunan insanlar savaş zamanı savaştan kaçmışlardır. Ahiliğin yaygın olarak askeri eğitim verdiği dönem Anadolu Selçukluları ve Osmanlı Devleti’nin kuruluş yıllarına rastlar. 1. Murad döneminde -eli bayraklı, beli kuşaklı- kesimin yeniçerilerin temelini oluşturduğunu bilmekteyiz. Bundan başka Anadolu’nun fethinin ilk yıllarında da Reis’al-Fityanların idaresinde savaşçı ve Feta Teşkilatı’na bağlı gençlerin varlığı da bilinmektedir. Bu alıntıdan da anlayabileceğimize göre Ahiler savaştan kaçmayı bırakın bazı savaşlarda en ön saflarda yer almış ve savaşın kaderini değiştiren pozisyonlara sahip olmuşlardır. Belki de savaş zamanı bu teşkilatın üyeleri kaçmış olsaydı Osmanlı çok daha erken çökecekti. Yani teşkilat üyelerinin savaştan kaçmış olduğunu söylemek tamamen yanlıştır.

Ahilik Nasıl Yok Oldu?
Devlet her ne kadar bu teşkilatı kalkınmak ve daha bilgili insanlar yetiştirmek için kurmuş olsa da bu teşkilatın üyelerinden de doğal olarak vergi almıştır. Tıpkı devletin içinde barındırdığı diğer insanlar gibi. Fakat bazı insanlara göre bu vergiler esnafı ve çalışanı mutsuz ederek işlerinden kopmalarını ve devlete karşı ayaklanmalar çıkarmalarını sağlamıştır. Buna ek olarak teşkilatın sonu da bu insanlara göre bu yüzden gelmiştir. Fakat bu doğru değildir. Çünkü ahilik teşkilatı aslında 17. yüzyıldan itibaren bozulmaya ve çökmeye başlamıştır.

Avrupa’da ortaya çıkan Sanayi İnkilabı sonucu kurulan fabrikalar, ucuz ve seri üretime geçmişler, buna karşılık küçük el tezgahları ile üretim yapanlar bu değişime ayak uyduramamışlardır. Bazı kaynaklara göre 17. yüzyılın ortalarına doğru Batı Avrupa sanayi ürünlerinin Anadolu’nun en uzak köşelerine kadar yayılmış olduğu, Sivas ve Kayseri’de orta halli halkın bile Londra çulhasından elbise giydiği aktarılmaktadır. Buna ek olarak Ahi Teşkilatı’nın çökme sebeplerinden bir diğeri ise ham madde yoksunluğudur. Ham madde Batıya satılmaya başlanmış; bunun sonucunda Anadolu’da, fiyatlar yükselmiş, üretim azalmıştır. Yani Ahi Teşkilatı’nın çökmesinin vergilerle pek alakası yoktur.

Ahilerin Üretimdeki Yeri Nedir?
Osmanlı Devleti, Ahilik Teşkilatı’nı ülkeyi bir seviye daha yukarıya çıkarmak için kurmuştur. Üretilen ürünlerin de halk en iyisini hak eder prensibi uygulanarak en iyi kalitede olması amaçlanmıştır. Bazı kaynaklara göre ise teşkilatın kurulmasıyla beraber üretim kalitesi düşmüş ve ürünler istenilen kalitede olmamaya başlamıştır. Fakat aslında ülkede üretimin ve tezgahtar ya da dükkan sahibi sayısının artması rekabetin artmasını ve kaliteli ürünlerin çoğalmasını sağlamıştır. Her tezgahtar ya da dükkan sahibi iyi ürünü olabilecek en uygun fiyata üretmeye çalışmış ve aslında üretim kalitesi çok daha artmıştır.

Ahiler Nasıl Eğitilirdi?
Ülkede her yerde olduğu gibi bu teşkilatta da eğitim alınmaktadır. Teşkilatta eğitim, Ahiliğin ilke ve amaçları doğrultusunda gerçekleşmiştir. Bu eğitim; örgün, yaygın ve mesleki eğitim olarak üç şekilde verilmiştir. Ek olarak Ahilik eğitiminde dönemin şartları, toplumun ihtiyaç ve beklentileri ön planda tutulmuştur. Bazı insanlara göre teşkilatta eğitim gereksinimlere göre olmadığından ötürü topluma yararı dokunmayan insanlar yetişmiştir. Bu yanlıştır. Meslek edinmeye yönelik olarak verilen eğitim, iş başında usta-çırak ilişkisine dayanan bir eğitimdir. Meslek adayı olan kişi, aday olduğu sanat dalının yapısına göre çocuk yaşlardan itibaren yamak, daha sonra çırak, kalfa ve sonunda usta olarak eğitimini tamamlar. Bu eğitim sürecinde, bir yandan meslek öğrenirken, diğer yandan da Ahi tekke ve zaviyelerinde dönemin bilgilerini edinir. Bu alıntıdan da anlayabileceğimiz gibi teşkilatta eğitim olması gereken gibidir. Yani herkes topluma yararı dokunabilecek ve kendi istediği bir alanda uzmanlaşmak için eğitimini alır.

Ahilikte Dayanışma Nasıldır?
Teşkilat dayanışma ve refah ortamı içerisinde ilerlemiştir. Herkes içinde bulundukları ve ekonomiyi kalkındırdıkları bu küçük yarıştan memnundur. Fakat bazı insanların düşünceleri bu yönde değildir. Onlara göre teşkilatta düzen ve refah ortamı hiçbir zaman sağlanamamıştır. Üyeler asla bulundukları halden memnun olmamıştır. Bu iddiayı şu şekilde çürütebiliriz. Eğer teşkilatta düzen ve refah ortamı bulunmasaydı teşkilat kısa sürede çökerdi. Fakat teşkilat 13. yüzyılın başlarından 17. yüzyılın sonlarına kadar yaşamını sürdürmüş ve yaklaşık beş yüz yıllık bir yaşam süresine sahip olmuştur.

Kaynak:https://derstarih.com/ahilik/